می گویند هنرمند نامیر است,پس ۷۱ سالگی می تواند تولدی دوباره باشد,نه
خزان عمر."مسعود کیمیایی" به نسلی آرمان خواه تعلق دارد.بخش پر رنگی از
خصایص در "محله" و "طبقه" و "خانواده" شکل می گیرد. طبقه و محله کیمیایی
ریشه در سنت و ارزش های پاک و اصیلی داشت که دوره اش به سر آمده بود.او
در "قیصر" و "رضاموتوری", نگاه تراژیک خود را متوجه این دوران گذار می
کند.شمایل نگاری کیمیایی در "قیصر" اسطوره گمنامی است که تقدیر محتومش در
کنش مندی و قصاص رقم می خورد.ساحت چند وجهی "قیصر" استعداد ماندگار شدن
داشت؛ترکیب جذاب و دلپذیری از قهرمان,ستاره و ... انسان مرگ آگاهی که با
"ستیز" آرام می گیرد."قیصر" هنوز تازگی و طراوتش را حفظ کرده,چون از جنس
سینماست.کیمیایی با همان شناسنامه و پشتوانه بومی و اقلیمی,انسان تنها و
عدالتخواه و تک افتاده اش را در "رضاموتوری","داش آکل","خاک" دنبال می
کند و در "گوزن ها" او را ملزم به ستیزی ناگزیر و تاریخی می کند.در "گوزن
ها" غریزه با تعقل پیوند می خورد که پیامد آن حرکتی انقلابی است.حالا
شاید در یک "فلاش بک" ویترینی روشنفکرانه,به راحتی بتوان این آنارشیسم
اجتماعی را نفی و تخطئه کرد.ولی روشنفکر واقع بین و مسوول هر حرکت و
واکنش اجتماعی را با شرایط دوران خودش ارزیابی می کند."گوزن ها" و "سفر
سنگ" محصول همان دورانی هستند که فرد معترض در آن خوش بینی تاریخی,خودش
را به یک حضور تجمع یافته اجتماعی متمایل می کند.این واقع نگری و درک
درست کیمیایی است که در "سفر سنگ" از "فرد گرایی" همیشگی اش فاصله می
گیرد و (همپای شرایط) به جمعی اقتدا می کند که هدف و آرمان و عقیده
دارند.ویژگی و تشخص استثنایی کیمیایی تا این مقطع,توانایی او در ارتباط
توأم با مخاطب عام و روشنفکر بود.اما سینمای کیمیایی در دوران بعد از
انقلاب از وضعیت طبیعی خود خارج می شود و ناخواسته در مسیر,بر دست اندازی
می افتد. حالا او با همه هوشمندی و زمانه شناسی اش در دوران "موج نوی
سینمای ایران" در یک گذار تاریخی دیگر نمی تواند موقعیت تثبیت شده ای
پیدا کند و اولین فیلمش (خط قرمز) محروم از نمایش عمومی می شود.به جرات
می توان گفت که اگر این فیلم در شرایط طبیعی و بدون جرح و تعدیل اکران می
شد,مسیر فیلمسازی این دوران کیمیایی را به درستی مشخص می کرد.اما
برخوردهای انعطاف ناپذیر بعدی با فیلمسازی از جنس "مسعود کیمیایی" باعث
سردرگمی و آسیب پذیری دنیای خاص او و آدم هایش و شکل یابی کارنامه پر افت
و خیز و پراکندگی مخاطبان کلاسیک او شد اما درهمین دنیای خاکستری و پر
کنتراست معاصر با او با فیلم های خوب و قابل اعتنایی چون "سرب","دندان
مار","گروهبان","رد پای گرگ","سلطان","اعتراض","حکم" و "جرم" مواجهیم که
حال و هوای همان کیمیایی آشنا و مولف را دارند."جرم" آخرین ساخته فیلمساز
ریشه داری است که در مانیفست اخلاقی اش,"رفاقت" و "اصولگرایی" و آگاهی
طبقاتی را از دید خود تفسیر می کند.۷۱ سالگی او را به امید تداوم این نوع
سینمای هویت مند تبریک می گوییم.

جواد طوسی
منبع:روزنامه شرق